Kompyuter qanday ishlaydi
Onlayn darslik · 2026

Kompyuter qanday ishlaydi

Tranzistordan Telegram botgacha. Boshlovchi dasturchilar uchun o'quv qo'llanma.
Dinmuhammad QosimovMuallif:

15 bob, 38 ta jonli sxema, har bobga test, CPU simulyatori, atamalar lug'ati va 22 ta tekshiruv savoli. Har bir rasm harakatlanadi: tok qayerdan oqadi, buyruq qanday bajariladi, paket qayerga boradi.

1-bobdan boshlash4 haftalik o'quv rejasi

So'zboshi

Har kuni biz kompyuterlardan foydalanamiz: telefonda xabar yozamiz, noutbukda kod yozamiz, serverga bot joylaymiz. Lekin ko'pchilik uchun kompyuter ichida nima sodir bo'layotgani "qora quti" bo'lib qoladi. Bu qo'llanmaning maqsadi — shu qutini ochish.

Kitob pastdan yuqoriga qarab qurilgan. Biz ma'lumot qanday qilib nol va birlarga aylanishidan boshlaymiz, so'ng tranzistor — kompyuterning eng kichik g'ishti — bilan tanishamiz. Tranzistorlardan mantiqiy ventillar, ulardan esa sonlarni qo'shadigan va eslab qoladigan sxemalar yasaymiz. Keyin protsessor, xotira, ona plata, videokarta qanday ishlashini ko'rib chiqamiz. Oxirida operatsion tizim, dasturlash tillari va internet — ya'ni siz har kuni dasturchi sifatida ishlaydigan qatlamlar haqida gaplashamiz.

Har bir bobda sxemalar, jadvallar va amaliy misollar bor. Ayniqsa JavaScript/Node.js va Telegram botlar bilan bog'liq misollar keltirilgan — chunki nazariyani o'zingiz yozayotgan kod bilan bog'lash uni tushunishning eng yaxshi yo'li. Kitob oxirida atamalar lug'ati va o'z-o'zini tekshirish uchun savollar berilgan.

Oldindan maxsus bilim talab qilinmaydi. Elektr bo'yicha asosiy tushunchalar (kuchlanish, tok, kalit, rele) foydali bo'ladi, lekin ular ham kerakli joyda tushuntirilgan.

Kitobni qanday o'qish kerak: boblarni ketma-ket o'qing — har biri oldingisiga tayanadi. Sxemalarni diqqat bilan ko'rib chiqing, chunki ular matnning ajralmas qismi. Har bobdan keyin oxirdagi savollardan tegishlilariga javob berishga harakat qiling.

Mundarija

O'qilgan boblar: 0 / 15 (shu brauzerda saqlanadi)

I qism · Fizikadan xotiragacha
II qism · Protsessor ichida
III qism · Temir va tizim
IV qism · Koddan botgacha
V qism · Amaliyot (onlayn nashrga qo'shimcha)
Ilovalar
Mini CPU simulyatoriO'z assembler dasturingizni yozib, qadamlab bajaring Atamalar lug'ati37 ta atama, qidiruv bilan O'z-o'zini tekshirish22 ta savol, flesh-karta ko'rinishida O'quv rejasi4 hafta, 5 qoida, har bobga topshiriq
"Kompyuter qanday ishlaydi. Tranzistordan Telegram botgacha" (2026). Onlayn nashr: matn to'liq, sxemalar animatsiyaga aylantirilgan. Tashqi kutubxonalarsiz, telefonda ham ishlaydi.