O‘rnatish, muhitlar va birinchi seans

Bu darsda nima o‘rganasiz

Oddiy tilda: yangi ish joyiga kelgan dasturchi birinchi kuni kod yozmaydi. U kompyuterini sozlaydi, kerakli dasturlarni o‘rnatadi, loyihani ochib, qayerda nima turganini o‘rganadi. Birinchi kun yaxshi o‘tsa, keyingi oylar ham silliq ketadi.

Bu dars — Claude Code bilan birinchi kun. Oxirida sizda:

• to‘g‘ri o‘rnatilgan va yangilanib turadigan Claude Code;
• o‘zingizga mos muhit (terminal, IDE yoki ilova);
• birinchi haqiqiy sessiya: o‘rganish, /init, kichik funksiya va commit;
• qaysi fayl nimaga javob berishi va qaysi biri git’ga tushmasligi haqida aniq tasavvur bo‘ladi.

1. Nima kerak: hisob va kompyuter

Oddiy tilda: Claude Code — bepul ilova emas, u obuna yoki API hisobi orqali ishlaydi. Kompyuter talablari esa kamtar.

1.1 Hisob

Hujjatga ko‘ra Claude Code uchun quyidagilardan biri kerak:

1.2 Kompyuter

Bundan tashqari: kamida 4 GB operativ xotira va internet. Shell — Bash, Zsh, PowerShell yoki CMD.

2. O‘rnatish: bitta buyruq

Oddiy tilda: Claude Code’ni o‘rnatishning bir nechta yo‘li bor, lekin hujjat bittasini tavsiya qiladi — “native” o‘rnatuvchi. U o‘zi yangilanib turadi va qo‘shimcha dastur talab qilmaydi.

2.1 Tavsiya etilgan usul (native)

macOS, Linux yoki WSL:

curl -fsSL https://claude.ai/install.sh | bash

Windows PowerShell:

irm https://claude.ai/install.ps1 | iex

Windows CMD:

curl -fsSL https://claude.ai/install.cmd -o install.cmd && install.cmd && del install.cmd

O‘rnatgandan keyin yangi terminal oching — shunda claude buyrug‘i PATH’da paydo bo‘ladi.

2.2 Boshqa usullar

npm uchun Node.js 22 yoki undan yangisi kerak. Hujjatdagi qat’iy ogohlantirish: sudo npm install -g ishlatmang. Ruxsat xatosi chiqsa — sudo bilan emas, npm sozlamasini tuzatish bilan hal qilinadi (12-bo‘lim).

3. Tekshirish va yangilash

O‘rnatgandan keyin uchta buyruq bilan holatni tekshiring:

3.1 Yangilanish kanallari

Native o‘rnatish ikki kanaldan birini kuzatadi:

• latest — standart: yangi versiya chiqishi bilan;
• stable — hujjatga ko‘ra odatda taxminan bir hafta eski, ya’ni muammolari allaqachon ko‘rilgan versiya.

Ishlab chiqarishga yaqin jamoada stable xotirjamroq. Tanlash: sessiyada /config → avto-yangilanish kanali, yoki sozlamada "autoUpdatesChannel": "stable".

4. Kirish va API kalit tuzog‘i

Oddiy tilda: Claude Code’ga birinchi marta kirganingizda brauzer ochiladi, siz akkauntingiz bilan tasdiqlaysiz — tamom. Lekin bitta yashirin tuzoq bor, u ko‘pchilikni pul yo‘qotishga olib keladi.

4.1 Kirish

1. Terminalda claude ni ishga tushiring.
2. Brauzer ochiladi; ochilmasa — c tugmasi bilan havolani nusxalab, o‘zingiz oching.
3. Akkauntingizni tanlab tasdiqlang.

Keyin: /login — akkauntni almashtirish, /logout — chiqish, /status — hozir qaysi akkaunt bilan ishlayotganingiz.

WSL, SSH yoki konteynerda brauzer boshqa kompyuterda ochiladi. Bunda brauzer bergan kodni terminaldagi “Paste code here if prompted” joyiga qo‘yasiz.

4.2 Tuzoq: ANTHROPIC_API_KEY

Hujjatdagi ogohlantirish (mazmunan): obunangiz bo‘lsa-yu, muhitda ANTHROPIC_API_KEY o‘rnatilgan bo‘lsa, siz tasdiqlaganingizdan keyin Claude Code obunani emas, shu kalitni ishlatadi.

Bu nimaga olib keladi:

• sarf obuna limitidan emas, API hisobidan (token uchun to‘lov) ketadi;
• kalit eskirgan yoki o‘chirilgan tashkilotga tegishli bo‘lsa — tushunarsiz autentifikatsiya xatolari.

Kalit ko‘pincha boshqa loyiha uchun .bashrc, .zshrc yoki .env orqali o‘rnatilgan bo‘ladi va unutiladi.

echo $ANTHROPIC_API_KEY      # bo'sh bo'lishi kerak (obuna bilan ishlasangiz)
unset ANTHROPIC_API_KEY      # joriy terminal uchun olib tashlash

Keyin sessiyada /status bilan qaysi hisob ishlatilayotganini tekshiring. Doimiy yechim — kalitni shell sozlama faylidan olib tashlash.

5. Qaysi muhit: terminal, IDE yoki ilova

Oddiy tilda: Claude Code bitta, lekin uni bir necha “eshik”dan ochish mumkin. Ichidagi agent bir xil — farq qayerda o‘tirib ishlashingizda.

5.1 Qaysi birini tanlash

Kurs terminalni asosiy deb oladi, chunki:

• hamma imkoniyat birinchi bo‘lib shu yerda;
• keyingi darslardagi claude -p, hooks, CI — terminal buyruqlari;
• IDE’lar ham ichkarida baribir CLI’dan foydalanadi (JetBrains holatida to‘g‘ridan-to‘g‘ri).

Lekin bu majburiyat emas. Amaliy maslahat: terminalda o‘rganing, keyin qulay muhitga o‘ting. Kod o‘qishni editorda afzal ko‘rsangiz — VS Code kengaytmasi. Uzoq vazifani kompyuterdan uzoqda davom ettirmoqchi bo‘lsangiz — web.

5.2 Bulut sessiyalarining farqi

Web’dagi sessiya sizning kompyuteringizda emas, Anthropic’ning bulutdagi virtual mashinasida ishlaydi. Hujjatga ko‘ra u yerda:

• /clear yo‘q — yangi sessiyani yon paneldan boshlaysiz;
• /plugin, /resume kabi faqat-terminal buyruqlar yo‘q;
• kompyuteringizdagi plaginlar yuklanmaydi;
• muhitdagi API kalitlar ishlatilmaydi — har doim obuna.

6. Windows: native yoki WSL

Oddiy tilda: Windows’da Claude Code ikki xil yashashi mumkin — to‘g‘ridan- to‘g‘ri Windows’da (native) yoki Windows ichidagi Linux’da (WSL).

Native Windows’da Git for Windows ixtiyoriy, lekin hujjatga ko‘ra Bash va Monitor asboblari uchun kerak. Bo‘lmasa, Claude buyruqlarni PowerShell orqali bajaradi. Git Bash topilmasa, sozlamaning env qismida CLAUDE_CODE_GIT_BASH_PATH ko‘rsatiladi.

Tavsiya: loyihangiz Linux serverda ishlasa yoki sandbox kerak bo‘lsa (3-dars) — WSL 2. Sof Windows loyihasi (.NET, PowerShell skriptlar) bo‘lsa — native.

7. Terminalni sozlash

Oddiy tilda: Claude Code terminal ichida ishlaydi, shuning uchun bir-ikki kichik sozlama kundalik ishni ancha qulay qiladi.

7.1 Ko‘p qatorli so‘rov

Uzun vazifani bir necha qatorda yozish kerak bo‘ladi. Hujjat bo‘yicha:

• Hamma joyda ishlaydi: Ctrl+J, yoki qator oxirida \ va Enter.
• Shift+Enter sozlamasiz ishlaydi: Ghostty, Kitty, iTerm2, WezTerm, Warp, Apple Terminal, Windows Terminal.
• VS Code, Cursor, Zed va eski Alacritty’da Shift+Enter uchun bir marta /terminal-setup ni ishga tushiring.
• Juda uzun vazifa uchun 1-darsdagi Ctrl+G — so‘rovni matn muharririda yozish.

7.2 Boshqa qulayliklar

8. Birinchi sessiya — kadrma-kadr

Oddiy tilda: notanish shaharga kelganda avval xaritaga qaraysiz, keyin yurasiz. Birinchi sessiyada ham avval savol berasiz, keyin o‘zgartirasiz.

Hujjatdagi “quickstart” tartibi:

1. Loyiha papkasiga o‘ting va claude ni ishga tushiring.
2. Loyiha haqida savollar bering: “bu loyiha nima qiladi?”, “asosiy kirish nuqtasi qayerda?”, “papkalar tuzilishini tushuntir”.
3. Kichik o‘zgarish so‘rang va ruxsat so‘roviga Ha deng.
4. Git bilan ishlang: “qaysi fayllarni o‘zgartirdim?”, “o‘zgarishlarni tavsifli xabar bilan commit qil”.

Quyida amaliyotdagi eslatma loyihasida shu tartib — soddalashtirilgan va o‘zbekchalashtirilgan ko‘rinishda.

Nimalarga e’tibor bering:

• Birinchi so‘rovda “hech narsani o‘zgartirma”. Notanish loyihada avval o‘qish — xavfsiz va arzon. Agent README’dagi qoidalarni o‘zi ko‘rib qoldi.
• ! prefiksi — buyruqni o‘zingiz ishga tushirasiz, natija esa sessiya kontekstiga tushadi. Agent uni ko‘radi.
• @README.md — faylni aniq ko‘rsatish. Agent qaysi fayl haqida gapirayotganingizni taxmin qilmaydi.
• Tekshiruvning bir qismi qasddan qoldirildi. Agent commit’ni so‘ramasdan qilmadi va buni ochiq aytdi. Commit, push kabi harakatlarni siz boshqarasiz.

9. /init va birinchi CLAUDE.md

Oddiy tilda: CLAUDE.md — har sessiya boshida agentning stoliga qo‘yiladigan “loyiha qo‘llanmasi” (1-dars, 7-bo‘lim). /init uning birinchi qoralamasini yozib beradi.

Hujjatga ko‘ra /init:

• kod bazasini tahlil qiladi va build buyruqlari, test ko‘rsatmalari va loyiha konventsiyalari bilan CLAUDE.md yozadi;
• CLAUDE.md allaqachon bo‘lsa — ustidan yozmaydi, yaxshilashlarni taklif qiladi;
• CLAUDE_CODE_NEW_INIT=1 bilan interaktiv rejim: CLAUDE.md, skills va hooks’dan qaysilarini sozlashni so‘raydi va fayl yozishdan oldin taklifni ko‘rsatadi.

9.1 /init dan keyin nima qilish kerak

/init — qoralama, tayyor hujjat emas. Uni o‘qing va qisqartiring:

1. Noto‘g‘ri narsalarni o‘chiring — agent loyihani noto‘g‘ri tushungan bo‘lishi mumkin.
2. O‘z-o‘zidan ko‘rinadigan narsalarni o‘chiring (“bu Python loyihasi”). Har qator har sessiyada token yeydi.
3. Agent bilmaydigan narsani qo‘shing: “pullar tiyinda, butun son”, “main ga to‘g‘ridan-to‘g‘ri push qilinmaydi”.
4. Test va build buyruqlari aniq yozilganini tekshiring.
5. Commit qiling — CLAUDE.md jamoa bilan bo‘lishiladi.

CLAUDE.md’ni qanday yozish — butun 5-darsning mavzusi. Hozircha bitta qoida: qisqa va aniq — amaliyotda 80 qatordan oshmasligi kerak.

10. Fayllar xaritasi: nima qayerda turadi

Oddiy tilda: Claude Code sozlamalari ikki joyda yashaydi — sizning uyingizda (~, barcha loyihalar uchun) va loyihaning o‘zida. Ba’zi fayllar jamoa bilan bo‘lishiladi, ba’zilari faqat sizniki.

Ikki nozik farq hujjatdan:

• settings.local.json — Claude Code uni o‘zi yaratganda git’dan chetda qoldiradi. Qo‘lda yaratsangiz, .gitignore ga o‘zingiz qo‘shasiz.
• CLAUDE.local.md — avtomatik chetlatilmaydi. Hujjat: uni .gitignore ga qo‘shing.

Sozlamalar to‘qnashsa, ustunlik tartibi: tashkilot (managed) → buyruq qatori → loyiha local → loyiha → foydalanuvchi. Batafsil — 12-darsda.

11. Kundalik buyruqlar

1-darsdagilarni ham eslang: Esc — to‘xtatish, Esc Esc — rewind, Shift+Tab — rejimlar, ! — o‘zingiz buyruq, @ — fayl.

12. Muammolar va yechimlar

Hujjatdagi eng ko‘p uchraydigan o‘rnatish va kirish muammolari:

Birinchi qadam deyarli har doim bir xil: claude doctor, keyin sessiyada /status.

13. Yangilash va o‘chirish

• Native o‘rnatish o‘zi yangilanadi; qo‘lda — claude update.
• Kanalni almashtirish — 3.1-bo‘lim.
• O‘chirish (native): rm -f ~/.local/bin/claude va rm -rf ~/.local/share/claude. Homebrew, WinGet, npm — har biri o‘z uninstall buyrug‘i bilan.

14. Afsonalar va haqiqat

15. Butun dars o‘nta gapda

1. Claude Code uchun pullik hisob kerak: Pro, Max, Team, Enterprise yoki Console.
2. Tavsiya — native o‘rnatuvchi: bitta buyruq, o‘zi yangilanadi.
3. npm’ni faqat Node 22+ bilan va hech qachon sudo bilan emas.
4. O‘rnatgandan keyin: claude --version, claude doctor, sessiyada /status.
5. ANTHROPIC_API_KEY o‘rnatilgan bo‘lsa, obuna o‘rniga u ishlatiladi — tekshiring.
6. Asosiy muhit — terminal; VS Code, JetBrains, desktop va web — qulaylik uchun. JetBrains CLI’siz ishlamaydi.
7. Windows’da sandbox kerak bo‘lsa — WSL 2.
8. Birinchi sessiya: avval savol (“hech narsani o‘zgartirma”), keyin kichik o‘zgarish, keyin commit.
9. /init — CLAUDE.md qoralamasi: o‘qing, qisqartiring, commit qiling.
10. CLAUDE.local.md va settings.local.json — shaxsiy, git’ga tushmaydi.

16. Amaliyot

Amaliyot — eslatma loyihasi: terminal uchun kichik eslatmalar daftari. Siz Claude Code’ni o‘rnatasiz, muhitni tekshirasiz, birinchi sessiyani o‘tkazasiz, /init bilan CLAUDE.md yozasiz va README’dagi qoidalar bo‘yicha qidir funksiyasini qo‘shasiz. Faqat Python 3.9+ va git kerak.

Tekshiruv mezoni: python tekshir.py oxirida Jami: 8/8 OK.

17. Nazorat savollari

18. Lug‘at

19. Manbalar

Ma’lumotlar 2026-yil oktyabr holatiga, Claude Code rasmiy hujjatlaridan (code.claude.com/docs/en/):

• “Setup” — talablar, o‘rnatish usullari, yangilanish, o‘chirish (setup)
• “Quickstart” — birinchi sessiya tartibi (quickstart)
• “Authentication” — kirish ustuvorligi va API kalit tuzog‘i (authentication)
• “Platforms”, “VS Code”, “JetBrains”, “Claude Code on the web” — muhitlar
• “Troubleshooting” — o‘rnatish va kirish muammolari (troubleshoot-install)
• “Terminal configuration” — ko‘p qatorli kiritish, /terminal-setup, tmux (terminal-config)
• “Memory” — /init, CLAUDE.md va CLAUDE.local.md (memory)
• “Settings” — sozlama fayllari va ustuvorlik (settings)

Amaliyot raqamlari (8 tekshiruv, 21 mutatsiya) — kurs amaliyotida referens yechim bilan o‘lchangan. 8-bo‘limdagi sessiya soddalashtirilgan; fayl qatorlari soni amaliyot fayllaridan olingan.