Kompyuter qanday ishlaydi: tranzistordan Telegram botgacha
Boshlovchi dasturchilar uchun animatsiyali darslik: 15 bob, interaktiv CPU simulyatori, 75 savolli testlar va 4 haftalik o‘quv rejasi — hammasi o‘zbek tilida.
Ko‘p boshlovchi dasturchilar kod yozishni o‘rganadi, lekin bu kod kompyuterning ichida aslida nima qilishini bilmaydi. Nega dastur sekin? RAM va disk nima farqi bor? Protsessor “buyruqni bajaradi” deganda nima bo‘ladi? Bu darslik shu bo‘shliqni to‘ldiradi: eng pastki qatlamdan — tranzistordan — boshlab, siz yozgan Telegram bot serverda qanday ishlashigacha olib boradi.
14 ta asosiy bob ketma-ket quriladi: ma’lumot qanday ifodalanadi, elektronika va tranzistor, mantiqiy ventillar, kompyuter arxitekturasi, protsessor va u buyruqni qanday bajarishi (Fetch–Decode–Execute), xotira, ona plata va shinalar, kirish-chiqish qurilmalari va GPU, operatsion tizim, dasturlash tilidan mashina kodigacha, tarmoq va internet. 15-qo‘shimcha bob esa amaliy: botni VPS’ga joylash — SSH, systemd va PM2, Docker, Nginx, HTTPS va kuzatuv.
Darslik oddiy matn emas: har bir rasm animatsiya yoki interaktiv demo. Alohida mini CPU simulyatori bor — unda assembler kodini yozib, protsessor har bir buyruqni qanday olishi, o‘qishi va bajarishini qadamma-qadam kuzatish mumkin. Har bob oxirida 5 savolli test, umumiy 75 ta savol banki va flesh-karta rejimidagi 22 ta tekshiruv savoli bor.
O‘rganishni tartibga solish uchun 4 haftalik o‘quv rejasi, har bobga topshiriq va qidiruvli atamalar lug‘ati qo‘shilgan. Texnik tomondan sayt tashqi kutubxonasiz, sof HTML, CSS va JavaScript; telefonda ham ishlaydi, o‘qilgan boblar va test natijalari brauzerda saqlanadi.